Close

Nora Spreekt!

#17 Stereotypering - 16 maart 2018

  • 47
  •  
  •  
  •  
    47
    Shares

1. Media en politiek

In verkiezingstijd reduceren politici, omwille van persoonlijke- en partijprofilering, de complexe realiteit tot overzichte zwart-wit schetsen van de samenleving. Er worden tegenstellingen geformuleerd zodat er wat te kiezen is, aan de hand van stereotypen en frames over anderen. Verslaggevers reproduceren die uitspraken, omdat het hapklaar wordt aangeboden, en daarmee ontstaat een versterkend effect. In het nieuws zijn veel artikelen te vinden over de hoeveelheid islamitische slagers in een straat, anti-islam filmpjes van Wilders, of NIDA wel of niet progressief links is en de berichten over de positie van vrouwen- homorechten in de islam en nog veel meer thema’s die raken aan (met name) minderheden. Wat is stereotypering en wat is framing?

2. Context van Nora's antwoord

Wat is een stereotype?

Een stereotype is een verstard en eenzijdig beeld van een bepaalde groep mensen, dat breed gedeeld wordt in de samenleving. Vaak hebben stereotypen betrekking op een etnische of religieuze minderheid. Denk bijvoorbeeld aan het stereotype van de onderdrukte moslimvrouw, of dat van de criminele Marokkaanse jongen.

Een stereotype is iets anders dan een generalisatie. Een generalisatie is een algemene uitspraak over een categorie mensen, gebaseerd op een beperkt aantal individuele gevallen. Mensen hebben generalisaties nodig om de wereld te kunnen begrijpen. Generalisaties zijn relatief onschuldig, zolang mensen hun beeld van anderen blijven bijstellen op basis van nieuwe informatie. Wanneer dit laatste niet of nauwelijks gebeurt, hebben we te maken met een stereotype. Stereotypen zorgen ervoor dat we mensen zo sterk in een hokje plaatsen, dat ze niet meer als individu worden gezien. De persoonlijke eigenschappen en talenten van die mensen worden dus eigenlijk onzichtbaar gemaakt. Mensen die veel te maken krijgen met stereotype beeldvorming ervaren daarom dat ze niet als volwaardig mens worden gezien.

Bij stereotypen gaat het er dus niet zozeer om of het beeld ‘klopt’ met de werkelijkheid. Het feit dat het beeld van de onderdrukte moslimvrouw een stereotype is, wil niet zeggen dat er geen onderdrukte moslimvrouwen bestaan. Het betekent wel dat de diversiteit onder islamitische vrouwen keer op keer onderbelicht blijft. Veel van deze vrouwen ervaren dat zij telkens het stereotype beeld moeten doorbreken voordat hun eigen verhaal serieus wordt genomen.

Stereotypen ontstaan vooral wanneer er sprake is van ongelijke machtsrelaties. Mensen die behoren tot de meerderheidsbevolking hebben gemiddeld veel meer invloed op de beeldvorming over minderheidsgroepen dan mensen uit die minderheidsgroepen dat zelf hebben. Dit komt onder andere doordat etnische en religieuze minderheden nog altijd ondervertegenwoordigd zijn in de politiek, de media en de wetenschap.

Stereotypen dragen bij aan het ‘wij’ versus ‘zij’ denken. Door middel van stereotypen wordt een symbolische scheidslijn getrokken tussen een minderheidsgroep waarvan de leden zogenaamd allemaal dezelfde (negatieve) eigenschappen hebben, en de dominante meerderheid die die eigenschappen zogenaamd niet heeft. ‘Wij’ zijn modern en geëmancipeerd –  ‘zij’ zijn achterlijk en ongeëmancipeerd. ‘Wij’ koesteren de Nederlandse normen en waarden – ‘zij’ niet. ‘Wij’ horen hier thuis – ‘zij’ niet. Stereotypen zijn dus bij uitstek een uitsluitingsmechanisme.

Wat is een frame?

Het Engelstalige begrip frame slaat op de manier waarop er naar een maatschappelijk probleem gekeken wordt. Een frame biedt een ‘kader’ of ‘raamwerk’ om een maatschappelijk fenomeen als probleem te omschrijven, om specifieke oorzaken aan te wijzen, en om te waarschuwen voor de gevolgen van dit probleem. Omdat een probleem nooit van alle kanten tegelijk belicht kan worden, is zo’n analyse van oorzaken en gevolgen bij voorbaat selectief en politiek gekleurd. Dit frame legitimeert vervolgens bepaalde politieke maatregelen, die dan de oplossing zouden moeten bieden voor het probleem.

Door specifieke vormen van sociale ongelijkheid te framen als een integratieprobleem, proberen politici bijvoorbeeld vaak een strenger immigratie- en assimilatiebeleid te legitimeren.

In oorsprong is framing dus bedoeld om een publiek bewust met woorden en beelden te overtuigen van een bepaald idee. Er zijn weinig journalisten die op deze manier te werk gaan. Toch sluipt er snel framing in journalistieke producties, omdat elke maker nu eenmaal subjectief is. Het is verdraaid lastig jezelf helemaal uit te zetten als je een verhaal tikt. Je bent gevormd door jouw manier van opgroeien, jouw omgeving, de scholen en studies die je hebt doorlopen en het werk dat je hebt gedaan. Daar komt het mechanisme in de journalistiek van ‘het vertellen van een aantrekkelijk verhaal’ bovenop.

  • 47
  •  
  •  
  •  
    47
    Shares

Meer van Nora